Het lijkt een eeuwigheid geleden; de transferperiode
direct na het vertrek van Marc Overmars. Maar het was de start van vórig seizoen dat
Ajax de zaakwaarnemer van Dusan Tadić en Alfred Schreuder nodig had om deals te maken. Nu er
eindelijk weer een dealmaker lijkt te zijn aankomende zomer, zou het normaler
moeten verlopen. Maar of de zaakwaarnemertrucjes wegblijven is de vraag. Deze
editie van Diepe Zakken gaat nog eens terug naar Miloš Malenović’ vergoeding en
lessen voor Kroes. Het was de reconstructie van Joris Kooiman en Steven Verseput van
NRC die zorgvuldig
uiteenzette hoe Malenović zo’n belangrijke rol toebedeeld kreeg tijdens de chaotische transferzomer door het gat dat Overmars achterliet. Hij was
betrokken bij meerdere transfers, maar het grootst was zijn rol bij het
aantrekken van de vervanger van Lisandro Martínez:
Calvin Bassey.
Destijds, en
ook terugkijkend, een vrij opmerkelijke transfer. Niet in de laatste plaats
vanwege het bedrag: 23 miljoen euro was de op één na duurste speler ooit. En
alleen omdat pas drie weken ervoor
Ajax het record had verbroken met het aantrekken van Steven Bergwijn.
Verder was Malenović sterk betrokken bij de transfers van
Florian Grillitsch,
Lorenzo Lucca
en
Lucas Ocampos. De RvC ging uiteindelijk voor die laatste transfer liggen vanwege de te hoge kosten. De Argentijn werd uiteindelijk gehuurd in plaats van gekocht van Sevilla. Dit bizarre verloop luidde waarschijnlijk ook het einde in
van de invloed van de zaakwaarnemer van Servische komaf.
Aan wie leverde Malenović zijn diensten?
Toch bleven er vragen over de gang van zaken. Malenović beweerde zelf geen geld ontvangen te hebben van Ajax. NRC vond sterke
aanwijzingen dat er wel degelijk een betaling was geweest. Alleen dan in de
vorm van een consultancyvergoeding; dus dat Malenović was ingehuurd door Ajax
voor zijn diensten en daarvoor ontving hij een vast bedrag. En niet een deel van de
transfersom als dienstverlener voor de desbetreffende spéler, wat een normalere
gang van zaken is bij transfers.
Dat is natuurlijk dubieus te noemen. Als vertegenwoordiger
van een speler zijn de belangen van een zaakwaarnemer helder; een zo goed
mogelijke deal voor de speler, ook financieel. Want betalingen aan zaakwaarnemers zijn meestal een van twee (of beide): een deel van de transfersom
en een deel van het salaris. Voor een club is dat in ieder geval transparant;
een hogere transfersom (en salaris) is een van de doelen. Als
vertegenwoordiger van een club zou het (financiële) doel andersom zijn: een zo
laag mogelijke transfersom. Maar de transfersommen van Bassey als Ocampos
werden over het algemeen niet gezien als koopjes.
Malenović officieel geen intermediair bij transfers
De olifant in de kamer is natuurlijk of Malenović via de achterdeur alsnog
verdiende aan elke transfer. Dat kan op allerlei manieren: via de verkopende
club, via andere intermediairs (die de speler vertegenwoordigen), via de speler
of misschien nog via andere constructies. Hierover cijfers vinden is vrijwel
onmogelijk. Geen van de betrokkenen heeft er belang bij om deze bedragen naar
buiten te brengen. Nationale of internationale bonden, denk aan FIFA of de
KNVB, zeggen wel te werken aan meer transparantie, maar vooralsnog weten de
zaakwaarnemers veel ervan tegen te houden. Vaak onder het mom van privacy:
details van individuele arbeidscontracten worden niet zomaar openbaar.
Toch publiceert de KNVB jaarlijks inzichten over
intermediairs bij clubs. De meeste media pakken dan ook uit in het voorjaar als
het totaal per club wordt bekendgemaakt. Afgelopen april bleek Ajax (weer) het
meeste uitgegeven te hebben aan intermediairs: ruim vijftien miljoen euro in het seizoen
2022/23. Dat zegt weinig over individuele transfers, en dat is ook specifiek niet
het doel van de KNVB, zeggen zij zelf. Tegelijk met de totalen per club wordt
een overzicht gepubliceerd dat club, speler en intermediair aan elkaar koppelt.
Daarin is feitelijk terug te zien uit welke contracten dat totaalbedrag is
samengesteld; van aankopen tot verlengingen, van jeugd tot de vrouwentak. Welke
vier spelers ontbreken als enigen in die lijst? Bassey, Grillitsch, Lucca en
Ocampos.
In zekere zin is dat een bevestiging van de uitleg van
Malenović: er is geen sprake geweest van een vergoeding aan intermediairs bij
die transfers. De KNVB bevestigt namelijk dat ook als een zaakwaarnemer is
betrokken maar nul euro ontvangt, dit onderdeel zou zijn van het overzicht. Een
optimist zou misschien stellen dat het wel degelijk kan: een miljoenendeal in
de geldgedreven wereld van voetbal kan ook zónder allerlei tussenpersonen die
een graantje meepikken. Een realist zou misschien opmerken dat dit een
boekhoudkundige werkelijkheid is en dat geldstromen alleen maar minder
transparant worden. Saillant is dat ook bij andere clubs als PSV, Feyenoord en
AZ spelers ‘ontbreken’ op de KNVB-lijst, maar daarover later meer.
De vaste vergoeding vanuit Ajax
Dan is er nog de vaste vergoeding die Malenović officieus
ontving. In de jaarcijfers van Ajax meldde de club onder ‘Overige
personeelskosten’ dat deze in het boekjaar 2022/23 zo’n twee miljoen euro hoger waren dan in het
vorige boekjaar. Reden was "voornamelijk door hogere kosten van
spelersverzekeringen en hogere inhuur van extern personeel”. Hoewel dit
natuurlijk allerlei extern personeel kan zijn, zou dit wel de plek zijn waar
dergelijke consultancykosten als Malenović terecht zouden komen. Mogelijk is
dit dus een aanwijzing van hoeveel hij ontving. Die inschatting is te maken op
basis van de verwoording: ‘voornamelijk’ zegt dat het meer dan de helft van dat
bedrag is; meer dan een miljoen euro. En de volgorde ‘spelersverzekeringen’ en dan
‘inhuur’ zegt dat waarschijnlijk meer naar het eerste ging dan het tweede. Die
externe inhuur zou dan uitkomen tussen de vijfhonderdduizend en een miljoen euro.
Dit is geen bevestiging van diens vergoeding, totdat het daadwerkelijke contract boven tafel komt. Aan de andere
zijde van de vier transfers is er nog minder informatie te vinden. De Spaanse
bond publiceert geen vergelijkbare overzichten over intermediairs (voor
Ocampos), de Italiaanse bond doet dat alleen over de Serie A (Lucca kwam van
Serie B club Pisa) en Grillitsch zat zonder club. De Schotse bond maakte ooit
wel bekend wat clubs in totaal betaalden, maar doet dat sinds enkele jaren niet
meer.
Betaald via de andere kant
Wel zijn de jaarcijfers van Rangers FC beschikbaar. Die
laten zien dat de club een positief transferresultaat behaalde van 23.6
miljoen pond, of zo’n 27,75 miljoen euro, door de verkoop van vier spelers: Calvin
Bassey, Joe Aribo, Cedric Itten en Charlie McCann. De totale transfersom van
die vier was 32,3 miljoen euro. Het verschil van zo’n 4.6 miljoen euro tussen
transferwinst en -som is deels te verklaren door solidariteitsafdracht
(700.000 euro) en deels door resterende afschrijving (1,9 miljoen euro). De rest van
het verschil kan zijn voor transferkosten (bijv. financiering, administratief),
maar waarschijnlijker is dat daar geld gegaan naar intermediair of de speler,
tot wel 2 miljoen euro. Aangezien de transfer van Bassey veruit het grootst was
(23 miljoen euro t.o.v. 7 miljoen euro voor Aribo), lijkt daar het gros van dit bedrag
naartoe te herleiden.
Nu zijn dergelijke bedragen zeker niet ongewoon in de
zaakwaarnemerswereld; 1,4 tot 1,9 miljoen euro voor Bassey is zo’n 6 tot 8 procent. De
FIFA probeerde recent een maximum van 10 procent van de transfersom (en 3 procent van het
salaris) op te leggen, maar dat voorstel is dus gestrand. Het punt is dat
Malenović dan verdiend zou hebben aan beide kanten van de deal, en een hogere
transfersom was in zijn voordeel, niet die van Ajax. De vraag is wiens belang
hij eigenlijk diende.
Hoe dan ook, uiteindelijk verdwenen al deze uitgaven naar
de achtergrond; met onder andere de ‘deal van de eeuw’ van Antony naar
Manchester United werden glanzende winstcijfers gepresenteerd over boekjaar
2022/23. En de wanorde werd alleen maar groter in het seizoen erna, waardoor
details uit het H2-jaar snel vergeten werden. Al zijn er
aandeelhouders die er nog vragen over hebben.Het gat dat Overmars achterliet
De rode draad over afgelopen de twee seizoenen is dat Ajax nog
steeds niet bij machte was om het gat dat Overmars liet op te vangen. Nog
steeds was er geen visie, plan of competenties. In plaats van te leren dat niet
alle (transfer)macht bij één persoon in de organisatie moest liggen, leverden
ze zich zichzelf weer over een individu met eigen ideeën en zonder onderliggend
gedachtegoed geborgd in de club.
Beter fundament voor aankomende transferperiode
Aankomende transferperiode biedt vooralsnog een beter
vooruitzicht. Hoewel Kroes als verlosser wordt gezien, is er met Beuker ook
werk gemaakt van die visie. Die splitsing van de functie van technisch
directeur in een directeur voetbal en een ‘dealmaker’ is een ingreep die minder
afhankelijkheid creëert van één persoon. Zeker met de adviezen van Blind, Van
Gaal en de samenwerking met de scouting (Kelvin de Lang) is er een breder
draagvlak. De middelen en urgentie was er altijd al, nu zijn er visie, een plan
en competenties aan toegevoegd. De ingrediënten om daadwerkelijk te kunnen
veranderen.
Volgende week volgt deel twee: de betaalde
intermediairskosten in perspectief, voor de jeugd en welke ‘trucjes’ er
toegepast lijken te worden.
José de la Verde (X:
j_berden)
Lees meer 'Diepe Zakken':