Nando Rafael kende een zware jeugd, maar gebruikt inmiddels zijn eigen ervaringen om jonge voetballers te begeleiden. Het voormalig talent van Ajax hoopt dat talenten niet in een slachtofferrol kruipen, maar juist de situatie omdraaien om een inspiratie te zijn voor anderen.

Rafael is momenteel actief als mental coach. Hij stelt dat hij deze tijdens zijn actieve voetballoopbaan gemist heeft. 'Als ik de kennis van nu had gehad in mijn voetbaltijd, was ik een wereldklasse-speler geweest’, is hij stellig in een interview met Voetbal International. ‘Echt, zonder arrogant te klinken. Ik heb op mijn achttiende mijn eerste profcontract getekend, maar eigenlijk ben ik op mijn 32ste pas écht prof geworden.’

Het talent van weleer vluchtte vanuit Angola, waar hij zijn ouders verloor, met zijn oom en tante naar Nederland. Hier kwam hij terecht in een asielzoekerscentrum in het Drentse Hooghalen. ‘Ik kom uit een situatie waarbij ik ook hulp van andere mensen heb gekregen. Ik zou liegen als ik zeg dat ik het allemaal zelf heb gedaan. Natuurlijk ben ik wel zelf de architect van alles, maar het is de vraag of het was gelukt zonder dat een leraar en mijn toenmalige trainer een brief naar Ajax hadden gestuurd.’

Tekst gaat verder onder de foto.

Nando Rafael: 'Makkelijk om in slachtofferrol te kruipen'

In zijn nieuwe rol als mental coach spreekt Rafael veel met jonge voetballers over hoe makkelijk het is om in een slachtofferrol te kruipen. 'Laten we wel wezen, de slachtofferrol lag voor mij op een presenteerblaadje.’ Zo herinnert hij zich goed hoe zijn teamgenootjes van toen regelmatig buitenlandse toernooien speelden. ‘Maar ik mocht niet mee, want ik had geen verblijfsvergunning. Dat vond ik zo ongelooflijk kut. Op een gegeven moment dacht ik: Ik ben een asielzoeker, dus het gaat toch allemaal niet lukken. Iedereen kreeg contracten, behalve ik.’

Rafael sprak veel met zijn oom tijdens deze periode en noemt hem 'mijn psycholoog'. Zijn oom draaide de situatie om en stelde dat de jonge Nando in tegenstelling tot de meeste asielzoekers een ongelooflijke kans had gekregen. Hij kreeg voorgelegd of hij een inspiratiebron voor jongeren wilde zijn of tegen iedereen zou vertellen waarom hij had opgegeven. 'Ik koos ervoor om een rolmodel te zijn.’

'Wesley Sneijder was de kleinste van allemaal, maar had de grootste bek'

In de jeugd van Ajax speelde Rafael onder meer samen met Wesley Sneijder, Nigel de Jong en Rafael van der Vaart. ‘Ik was altijd het meest onder de indruk van Wesley’, stelt hij. ‘Als voetballer, maar ook van zijn mindset. Hij was de kleinste van allemaal, had de grootste bek, maar bewees het wel iedere keer weer.’

Als voorbeeld hiervan haalt Rafael een situatie aan, waarbij teamgenoten aan Sneijder vroegen of hij ook een grote mond tegen Zlatan Ibrahimovic durfde op te zetten. ‘Hij antwoordde: “Tuurlijk, want ik ben beter dan hij”. Nou, de volgende training werd er een vrije trap gegeven. Wesley speelde nog in de A1, pakte die bal van Zlatan af en schoot hem gewoon met zijn linkerbeen. Zlatan keek op en reageerde: "Okay, I respect you for that". Schitterend, toch?’

Tekst gaat verder onder de foto.

Rafael maakte uiteindelijk nooit zijn debuut voor Ajax 1 en moest Nederland uiteindelijk zelfs verlaten. ‘Mijn zaakwaarnemer vertelde dat het verhaal ging dat ik helemaal niet bij Ajax 1 mocht trainen, omdat ik nog geen verblijfsvergunning had. Ik zou in Nederland zelfs geen betaald voetbal mogen spelen. Het was de periode van een regeringswissel, misschien wilden ze van mijn situatie een voorbeeld maken. Tja, daar was ik de dupe van.’

De oud-spits vertrok naar Duitsland, waar hij wel een verblijfsvergunning kreeg. Inmiddels denkt Rafael dat mensen voor vijftig procent geen controle over hun leven hebben en de rest zelf kunnen creëren. ‘Wil je een situatie veranderen, zul je zelf anders moeten reageren. Als ik vandaag besluit mijn tanden niet te poetsen, ga ik over een paar dagen uit mijn bek stinken. Wat wil ik daarmee zeggen? Jij bepaalt zelf hoe jouw realiteit eruitziet. Daar zijn heel weinig mensen en spelers zich bewust van.’